Linux-ի դիստրիբյուտիվներ

Երբ որոշում եք օգտագործել Linux, դուք չեք ներբեռնում «Linux» անունով մեկ ընդհանուր ծրագիր։ Դրա փոխարեն ընտրում եք դիստրիբյուտիվ։ Դիստրիբյուտիվը Linux-ի ամբողջական, օգտագործման համար պատրաստ տարբերակն է, որը ստեղծվել է թիմի կամ ընկերության կողմից։ Կան բազմաթիվ դիստրիբյուտիվներ, և դրանք փոքր, բայց կարևոր տարբերություններ ունեն։

Սկսնակների համար ընտրությունը կարող է շփոթեցնող լինել։ Այս դասը բացատրում է, թե ինչ է դիստրիբյուտիվը, ներկայացնում է ամենահայտնի տարբերակները և օգնում է ընտրել լավ մեկնարկային տարբերակ։ Ճիշտ դիստրիբյուտիվի ընտրությունը հեշտացնում է ուսուցումը։

Ինչ կսովորեք

• Ինչ է Linux դիստրիբյուտիվը։

• Ամենահայտնի դիստրիբյուտիվները և դրանց տարբերությունները։

• Ինչ տարբերություններ կան դիստրոների միջև:

• Երկու հիմնական ընտանիքները՝ Debian-ի վրա հիմնված դիստրիբյուտիվները և մյուսները։

• Ինչ է նշանակում LTS և ինչու է այն լավ ընտրություն։

• Ինչպես ընտրել Linux դիստրիբյուտիվ որպես սկսնակ։

Ինչ է դիստրիբյուտիվը

Նախորդ դասերից հիշում եք, որ Linux-ը իրականում միջուկն (kernel) է և բազմաթիվ առանձին գործիքներ։ Ինչ-որ մեկը պետք է հավաքի այդ բոլոր բաղադրիչները, փորձարկի դրանք միասին և ապահովի հեշտ տեղադրում։ Այդ հավաքված և փորձարկված փաթեթն էլ կոչվում դիստրիբյուտիվ (distribution) կամ կարճ՝ դիստրո (distro)։

Դիստրիբյուտիվը սովորաբար ներառում է.

• Linux միջուկը (kernel)։

• Հիմնական հրամանային գործիքների հավաքածու։

• Փաթեթների կառավարիչ (package manager)։ Սա գործիք է, որը տեղադրում, թարմացնում և հեռացնում է ծրագրերը։ Դրա մասին ավելի մանրամասն կսովորեք հետագայում։

• Հաճախ նաև գրաֆիկական աշխատասեղան՝ պատուհաններով և մկնիկով, ինչպես Windows-ում կամ macOS-ում։

Տարբեր թիմեր տարբեր դիստրոների ընտրություններ են կատարում։ Սակայն բոլորն օգտագործում են նույն Linux միջուկը, ուստի մեկ դիստրոյի վրա սովորած հմտությունները կիրառելի են նաև մյուսների վրա։

Մեկ պատրաստի արտադրանք․ բոլոր մասերը միասին

Ինչ տարբերություն կա դիստրիբյուտիվների միջև

Քանի որ բոլոր դիստրիբյուտիվներն օգտագործում են նույն միջուկը, կարող է հարց առաջանալ՝ որն է տարբերությունը։

Հիմնական տարբերությունները հետևյալն են.

• Փաթեթների կառավարիչը և փաթեթների ձևաչափը։ Սա այն գործիքն ու ֆայլի տեսակն են, որոնց միջոցով տեղադրվում է ծրագրային ապահովումը։ Debian ընտանիքն օգտագործում է apt և .deb ֆայլեր։ Red Hat ընտանիքն օգտագործում է dnf և .rpm ֆայլեր։ Փաթեթը պարզապես ծրագրի և դրա նկարագրության հավաքածուն է։

• Թողարկման մոդելը (release model)։ Որոշ դիստրիբյուտիվներ օգտագործում են ֆիքսված թողարկումներ (fixed release)։ Նոր տարբերակները հրապարակվում են որոշակի ժամանակացույցով, և դուք թարմացնում եք համակարգը, երբ պատրաստ եք։ Մյուսներն օգտագործում են շարունակական թարմացման մոդել (rolling release), որտեղ փոքր թարմացումները գալիս են անընդհատ, և մեծ տարբերակային անցումներ չկան։ Ubuntu-ն և Debian-ը fixed release են, իսկ Arch-ը՝ rolling release։

• Աշխատասեղանը (desktop)։ Սա գրաֆիկական միջավայրն է՝ պատուհաններով և մենյուով։ Տարբեր դիստրիբյուտիվներ տրամադրում են տարբեր աշխատասեղաններ, ինչի պատճառով երկու Linux համակարգ կարող են ամբողջովին տարբեր տեսք ունենալ։

• Ծրագրերի թարմության աստիճանը։ Որոշ դիստրիբյուտիվներ նախընտրում են ամենանոր ծրագրերը, իսկ մյուսները՝ ավելի հին, բայց մանրակրկիտ փորձարկված տարբերակները՝ կայունության համար։

Այս դասընթացում օգտագործվող հրամանները գործում են տարբեր ընտանիքներում, փոխվում է միայն package manager-ի անունը։

Հայտնի դիստրիբյուտիվներ

Ահա չորս հայտնի Linux դիստրիբյուտիվներ, որոնց անունները հաճախ կհանդիպեք։

• Ubuntu։ Սկսնակների համար ամենահայտնի դիստրոներից մեկն է։ Այն հեշտ է տեղադրել և ունի մեծ ու ակտիվ համայնք։ Համայնքը օգտատերերի խումբն է, որոնք օգնում են միմյանց։ Ubuntu-ն ստեղծվում է Canonical ընկերության կողմից։ Դրա երկարաժամկետ աջակցությամբ տարբերակը՝ LTS-ը, տարիներ շարունակ ստանում է թարմացումներ, ինչը դարձնում է այն կայուն և հարմար ուսուցման համար։ Ներկայիս երկարաժամկետ աջակցությամբ տարբերակը Ubuntu 26.04 LTS-ն է։

• Debian։ Շատ կայուն և հարգված դիստրիբյուտիվ է։ Կենտրոնանում է ազատ ծրագրային ապահովման և մանրակրկիտ փորձարկումների վրա։ Ubuntu-ն իրականում կառուցված է Debian-ի հիման վրա։ Debian-ը հիանալի ընտրություն է սերվերների համար։

• Fedora։ Ժամանակակից դիստրիբյուտիվ է, որը համեմատաբար արագ ներառում է նոր ծրագրային ապահովում։ Այն հովանավորվում է Red Hat ընկերության կողմից։ Fedora-ն սիրված է ծրագրավորողների շրջանում, ովքեր ցանկանում են աշխատել նոր գործիքներով։

• Arch։ Դիստրիբյուտիվ է այն մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում են ամբողջական վերահսկողություն ունենալ համակարգի նկատմամբ։ Համակարգը կառուցվում է նվազագույն հիմքից, և դուք ինքներդ եք ընտրում յուրաքանչյուր բաղադրիչը։ Arch-ը հզոր է, բայց ավելի բարդ սկսնակների համար։ Սովորաբար այն չի խորհուրդ տրվում որպես առաջին Linux համակարգ։

Դիստրիբյուտիվների ընտանիքներ

Շատ դիստրիբյուտիվներ կապված են միմյանց հետ։ Դրանք օգտագործում են նույն package manager-ը և ծրագրերի տեղադրման նույն մեխանիզմները։ Ընտանիքի իմացությունը հեշտացնում է ճիշտ ուղեցույցներ գտնելը։

• Debian ընտանիքը ներառում է Debian-ը և Ubuntu-ն։ Այս համակարգերը օգտագործում են apt package manager-ը։ Սկսնակների համար նախատեսված դիստրիբյուտիվների մեծ մասը կենտրոնացած է այս ընտանիքի վրա։

• Red Hat ընտանիքը ներառում է Fedora-ն։ Այս համակարգերը օգտագործում են dnf package manager-ը։

• Arch-ը օգտագործում է սեփական package manager-ը՝ pacman-ը:

Linux-ի դիստրիբուտիվների ծառ

Այս դասընթացում հիմնականում կօգտագործվեն Debian ընտանիքի դիստրիբյուտիվների, հատկապես Ubuntu-ի համար համապատասխան հրամաններ, քանի որ այն ամենատարածված տարբերակն է։ Այլ ընտանիքների մասին նույնպես կխոսենք, երբ անհրաժեշտ լինի։

Ինչպես ընտրել դիստրիբյուտիվ որպես սկսնակ

Առաջին Linux համակարգի համար ընտրեք մի բան, որը պարզ է և հեշտ է օգտագործել։

Պարզ խորհուրդներ.

• Ընտրեք Ubuntu LTS, եթե ցանկանում եք ամենահեշտ մեկնարկը և առավելագույն աջակցություն համայնքի կողմից։

• Ընտրեք Debian, եթե ցանկանում եք կայուն համակարգ և պատրաստ եք մի փոքր ավելի ինքնուրույն աշխատել։

• Խուսափեք Arch-ից որպես առաջին դիստրիբյուտիվ։ Կարող եք վերադառնալ դրան ավելի ուշ, երբ ավելի վստահ զգաք ձեր գիտելիքներում։

Կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է նշանակում LTS։

LTS-ը նշանակում է Long-Term Support (երկարաժամկետ աջակցություն)։

LTS տարբերակները տարիներ շարունակ ստանում են անվտանգության թարմացումներ։ Ubuntu-ի դեպքում դա սովորաբար հինգ տարի է։ Ոչ LTS տարբերակները թողարկվում են ավելի հաճախ, սակայն աջակցվում են զգալիորեն ավելի կարճ ժամանակ։

Ուսուցման և սերվերների համար LTS տարբերակները լավագույն ընտրությունն են, քանի որ երկար ժամանակ մնում են կայուն և անվտանգ։ Ubuntu-ն յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ թողարկում է նոր LTS տարբերակ։

Պարտադիր չէ գտնել «կատարյալ» դիստրիբյուտիվ։ Հիմնական նպատակը սովորելն է։ Ubuntu LTS-ը անվտանգ և լայնորեն օգտագործվող ընտրություն է, և այս դասընթացը գրված է դրա հիման վրա։

Գործնական վարժություն

Այս առաջադրանքները կօգնեն համեմատել դիստրիբյուտիվները։ Դեռ որևէ բան տեղադրելու կարիք չկա։

1. Այցելեք Ubuntu-ի պաշտոնական կայք և գտեք ներկայիս LTS տարբերակի անվանումը։

2. Ձեր բառերով մեկ նախադասությամբ բացատրեք, թե ինչ է Linux դիստրիբյուտիվը։

3. Գրեք, թե որ package manager-ն է օգտագործում յուրաքանչյուր դիստրիբյուտիվ՝ Ubuntu, Fedora, Arch։

4. Որոշեք, թե այս դասընթացի ընթացքում որ դիստրիբյուտիվն եք օգտագործելու։ Գրեք ձեր ընտրության պատճառները։

Հիմնական մտքեր

• Դիստրիբյուտիվը (դիստրո) Linux-ի ամբողջական և օգտագործման համար պատրաստ տարբերակն է։

• Դիստրիբյուտիվը ներառում է միջուկը, հիմնական գործիքները, package manager-ը և հաճախ նաև աշխատասեղանի միջավայրը։

• Դիստրիբյուտիվները հիմնականում տարբերվում են փաթեթների ձևաչափով, թողարկման մոդելով (fixed կամ rolling), աշխատասեղանի միջավայրով և ծրագրերի թարմությամբ։

• Հայտնի դիստրիբյուտիվներն են Ubuntu-ը, Debian-ը, Fedora-ն և Arch-ը։

• Debian ընտանիքն օգտագործում է apt և .deb ֆայլեր, Red Hat ընտանիքը՝ dnf և .rpm ֆայլեր, իսկ Arch-ը՝ pacman։

• LTS-ը նշանակում է Long-Term Support՝ երկարաժամկետ աջակցություն, ինչը իդեալական է ուսուցման և սերվերների համար։

• Ubuntu LTS-ը սկսնակների համար ամենաառաջարկվող տարբերակն է, և այս դասընթացը հիմնված է դրա վրա։

Հիշեք